Lập trình là gì? Cách trở thành một lập trình viên giỏi

Ngành lập trình là gì mà trở nên quan trọng trong cuộc sống hiện đại đến vậy? Làm sao để trở thành một lập trình viên giỏi? Cùng Miko Tech tìm hiểu tất cả các thông tin trên trong bài viết sau nhé!

Lập trình là gì?

Lập trình (Coding) là quá trình tạo ra và phát triển các chương trình máy tính hoặc ứng dụng bằng cách sử dụng ngôn ngữ lập trình.

Người lập trình sử dụng các ngôn ngữ lập trình để viết mã, tức là một tập hợp các lệnh và chỉ thị mà máy tính có thể hiểu và thực thi. Mục tiêu của việc lập trình là tạo ra các chương trình hoạt động theo các quy tắc và quy trình nhất định để giải quyết một vấn đề hoặc cung cấp một dịch vụ cụ thể.

Lập trình là làm các công việc như phân tích vấn đề, thiết kế giải pháp, viết mã, kiểm thử và sửa lỗi. Người lập trình cần có kiến thức về ngôn ngữ lập trình, cấu trúc dữ liệu, thuật toán và các nguyên tắc lập trình để tạo ra các chương trình chính xác và hiệu quả.

Lập trình có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, từ phát triển phần mềm, ứng dụng di động, trang web, trí tuệ nhân tạo, đến điều khiển hệ thống, trò chơi điện tử và nhiều lĩnh vực công nghệ khác.

Bên cạnh đó, bạn có thể tìm hiểu thêm về:

• 10 code web mẫu đẹp mắt, miễn phí mà các lập trình viên nên có.
• Hướng dẫn chi tiết lập trình web với python 2023 cho người mới.
• Clean Code là gì? Tại sao cần phải Clean Code trong lập trình

Học lập trình để làm gì?

Học lập trình giúp bạn tạo ra, điều khiển và tối ưu các sản phẩm công nghệ phục vụ đời sống và công việc. Dưới đây là ứng dụng của lập trình trong đời sống hiện đại:

• Phát triển phần mềm: Lập trình được sử dụng để tạo ra các ứng dụng và chương trình máy tính. Như hệ điều hành, trình duyệt web, ứng dụng di động, phần mềm văn phòng và nhiều ứng dụng khác.
• Thiết kế website: Lập trình là yếu tố quan trọng trong việc phát triển website. Ngôn ngữ lập trình như HTML, CSS và JavaScript được sử dụng để tạo ra các website hấp dẫn và nhiều chức năng.
• Trí tuệ nhân tạo (AI) & Dữ liệu (Data Science): Nếu yêu thích công nghệ mới thì bạn có thể theo hướng AI Engineer hoặc Data Scientist, chuyên lập trình các hệ thống học máy, chatbot, hoặc phân tích dữ liệu lớn để hỗ trợ ra quyết định kinh doanh.
• Trò chơi điện tử: Với đam mê sáng tạo, người học lập trình có thể phát triển trò chơi 2D, 3D hoặc thực tế ảo (VR/AR) bằng các nền tảng như Unity, Unreal Engine hay Godot. Ví dụ như đồ họa, hành vi nhân vật, cấu trúc trò chơi và giao diện người dùng.
• Tài chính và ngân hàng: Lập trình được ứng dụng để xử lý giao dịch, quản lý dữ liệu, phân tích thị trường và tạo ra các ứng dụng tài chính.
• Khoa học và nghiên cứu: Lập trình đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý dữ liệu, mô phỏng và phân tích trong các lĩnh vực như khoa học, nghiên cứu y học, thiên văn học và sinh học.

Những ứng dụng của lập trình còn rất nhiều và đa dạng. Có thể thấy lập trình đóng góp quan trọng trong cuộc sống và sự phát triển của nhân loại.

Trí tuệ nhân tạo (AI) và machine learning

Xem thêm: Những lưu ý khi lựa chon công ty lập trình

Học lập trình có khó không?

Rất nhiều người mới bắt đầu thường cảm thấy học lập trình là một thử thách lớn, không phải vì họ không đủ thông minh mà vì lập trình đòi hỏi một cách tư duy hoàn toàn mới:

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến người học dễ nản lòng:

• Thiếu tư duy logic ban đầu:  Lập trình không chỉ là viết mã, mà là quá trình phân tích vấn đề, chia nhỏ từng bước và tìm ra cách giải quyết hợp lý nhất. Người chưa quen tư duy logic thường gặp khó trong việc hiểu luồng xử lý của chương trình, dẫn đến cảm giác “rối” hoặc “không hiểu đang làm gì.”
• Không có định hướng rõ ràng: Nhiều người bắt đầu học mà không biết mình muốn trở thành lập trình viên web, app hay game, dẫn đến học lan man, không có lộ trình cụ thể. Việc này khiến bạn dễ bỏ cuộc giữa chừng vì không thấy sự tiến bộ rõ rệt.
• Chọn ngôn ngữ lập trình quá phức tạp: Bắt đầu với ngôn ngữ khó như C++ hoặc Java trong khi chưa hiểu khái niệm cơ bản về lập trình giống như học lái xe bằng xe đua công thức 1, vừa khó, vừa dễ nản. 
• Chỉ học lý thuyết mà không thực hành: Lập trình là kỹ năng chỉ thực sự phát triển khi bạn tự tay viết code. Nhiều người chỉ đọc tài liệu nhưng lại ít thực hành, khiến kiến thức nhanh quên và không thể áp dụng vào thực tế.
• So sánh bản thân với người khác: Trong thời đại mạng xã hội, việc thấy người khác “code giỏi chỉ sau 3 tháng” dễ khiến bạn nản lòng. Thực tế, mỗi người có tốc độ học khác nhau và điều quan trọng nhất là duy trì sự kiên trì và niềm yêu thích, thay vì so sánh.

Để việc học lập trình trở nên dễ dàng hơn, hãy bắt đầu từ ngôn ngữ đơn giản như Python hoặc JavaScript. Chia nhỏ mục tiêu học, thực hành mỗi ngày, và làm dự án thực tế để ghi nhớ lâu hơn. Ngoài ra, hãy tham gia cộng đồng học lập trình để nhận hỗ trợ và chia sẻ kinh nghiệm khi gặp khó khăn.

Ngoài ra, lập trình viên cũng cần theo dõi các xu hướng công nghệ mới, tham gia khóa học và chứng chỉ liên quan để nâng cao kỹ năng và cập nhật kiến thức trong lĩnh vực này.

Muốn làm lập trình viên thì học ngành gì?

Nếu bạn muốn trở thành một lập trình viên, có nhiều ngành học liên quan mà bạn có thể lựa chọn. Dưới đây là một số ngành học phổ biến cho lập trình viên:

• Khoa học máy tính: Ngành Khoa học máy tính tập trung vào các khái niệm cơ bản về lập trình, cấu trúc dữ liệu, thuật toán và lý thuyết máy tính. Bạn sẽ học về các ngôn ngữ lập trình, hệ điều hành, cơ sở dữ liệu và các lĩnh vực khác liên quan đến công nghệ thông tin.
• Công nghệ thông tin: Ngành Công nghệ thông tin cung cấp kiến thức về phát triển phần mềm, mạng máy tính, cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin. Bạn sẽ học cách xây dựng ứng dụng, quản lý dữ liệu và triển khai các hệ thống thông tin trong các tổ chức.
• Kỹ thuật phần mềm: Bạn sẽ được học về các phương pháp phát triển phần mềm, kiểm thử, quản lý dự án và các công nghệ mới trong lĩnh vực phần mềm.
• Công nghệ web: Ngành Công nghệ web tập trung vào phát triển ứng dụng và trang web. Bạn sẽ học về HTML, CSS, JavaScript, cơ sở dữ liệu web và các công nghệ web khác như PHP, Ruby on Rails hoặc AngularJS.
• Trí tuệ nhân tạo và Khoa học dữ liệu: Nếu bạn quan tâm đến trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu, bạn có thể học ngành này. Bạn sẽ học về các thuật toán máy học, khai phá dữ liệu, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và các ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực khác nhau.
• Mạng máy tính: Môn học này giúp lập trình viên hiểu về giao thức mạng, cấu trúc mạng, giao tiếp và bảo mật mạng.
• Lập trình giao diện người dùng (UI/UX): Hiểu về UI/UX giúp bạn tạo ra giao diện người dùng hấp dẫn, thân thiện và dễ sử dụng.
• An toàn thông tin: Môn này giúp lập trình viên hiểu về các phương pháp bảo mật ứng dụng và dữ liệu, đảm bảo tính bảo mật và tránh các lỗ hổng bảo mật.

Công nghệ web

Ngoài ra, còn nhiều ngành khác như Hệ thống thông tin, Mạng máy tính, Kỹ thuật phần cứng và Công nghệ di động cũng có liên quan đến lập trình và công nghệ thông tin. Tùy thuộc vào sở thích và mục tiêu của bạn, bạn có thể lựa chọn ngành phù hợp để theo đuổi sự nghiệp lập trình viên..

Các kỹ năng để trở thành một lập trình viên giỏi

Sau khi đã hiểu rõ về lập trình là gì vậy thì liệu làm sao để trở thành một lập trình viên giỏi? Để trở thành một lập trình viên giỏi, bạn cần có những yếu tố sau:

Tư duy logic

Trong lập trình, tư duy logic là một yếu tố rất quan trọng. Khi lập trình viên nhận được yêu cầu của khách hàng, họ phải tiến hành phân tích và đưa ra hàng loạt các mô phỏng để lên kế hoạch thiết kế, đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Không giống như những ngành nghề khác, trong lập trình, nếu như bạn không có tư duy hệ thống và logic thì sẽ rất khó để làm việc. Chỉ một sai sót nhỏ hay một dấu “.” “,” đặt không đúng nơi, bạn sẽ phải tốn rất nhiều thời gian để Debug.

Làm việc nhóm

Trong ngành lập trình, mỗi một dự án thường có quy mô từ lớn đến rất lớn. Chính vì vậy, một người không thể nào tự phụ trách từng phần trong toàn dự án. Nếu bạn không có kỹ năng làm việc nhóm, chia sẻ kiến thức, thì bạn không thể nào hoàn thành công việc.

Đồng thời, bạn cũng phải là người có kỹ năng thuyết phục để có thể bảo vệ ý kiến, quan điểm của mình. Vì vậy hãy cố gắng học tập, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm thật tốt. Có như vậy bạn mới có thể có được công việc như ý trong tương lai.

Kỹ năng làm việc độc lập

Kỹ năng làm việc độc lập cũng là một trong những yếu tố quan trọng trong lập trình. Đôi khi, bạn sẽ phải một mình phụ trách các modun nhỏ. Chính vì vậy, bạn phải phải rèn luyện được tính tự giác, tự tìm tòi và tự cân đối thời gian, sắp xếp công việc để hoàn thành dự án.

Kỹ năng thiết kế

Kỹ năng thiết kế được chia làm 2 loại: thiết kế đồ hoạ và thiết kế hệ thống. Thiết kế đồ họa đặc biệt là các dự án web, có những phần việc nhỏ bạn không thể nhờ các bạn design hỗ trợ. Việc này dẫn đến việc bạn cần phải hiểu và biết một chút về thiết kế.

Thiết kế hệ thống là yêu cầu tối quan trọng. Trong một dự án, việc bạn phân tích và thiết kế hệ thống là điều không tránh khỏi. Theo đó, bạn sẽ phải thực hiện các công việc từ phân tích dữ liệu, kết nối các yêu cầu, xây dựng giao diện đến các bộ tài liệu hướng dẫn.

Nếu bạn không làm được điều này bạn không thể tự nhận các dự án cho riêng mình cũng như không thể đàm phán cùng khách hàng.

Tự học hỏi

Công nghệ là một trong những ngành có tốc độ cập nhật, thay đổi nhanh nhất hiện nay. Những thay đổi có thể tính bằng giờ và khối lượng kiến thức trong ngành là vô cùng rộng lớn.

Chính vì vậy, người lập trình viên buộc phải liên tục học hỏi, nghiên cứu. Nếu bạn không liên tục cập nhật những xu hướng cũng như thay đổi của công nghệ, bạn sẽ bị bỏ lại trong ngành này.

Tính kiên nhẫn

Trong quá trình lập trình, lập trình viên đôi khi sẽ gặp phải những vấn đề rất khó để có thể giải quyết ngay lập tức. Những vấn đề này đôi khi sẽ phải mất rất nhiều thời gian, thậm chí là nhiều tháng làm việc để có thể giải quyết.

Do đó, lập trình viên cần phải rèn luyện được tính kiên nhẫn để sáng suốt đưa ra hướng giải quyết các vấn đề phát sinh. Bởi, đôi khi đi sai hướng thì lập trình viên sẽ phải quay lại từ phần đã giải quyết đúng và làm lại.

Triển vọng của ngành lập trình

Ngành lập trình đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, khi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và tự động hóa (Automation) ngày càng ảnh hưởng sâu rộng đến quy trình phát triển phần mềm. 

Dù nhiều người lo ngại rằng AI có thể thay thế lập trình viên nhưng các nghiên cứu quốc tế cho thấy điều ngược lại: lập trình viên không biến mất, mà sẽ chuyển vai trò sang cấp độ cao hơn, nơi con người hợp tác với máy để sáng tạo.

Theo nghiên cứu The Future of Software Programming and Software Programmers (2023), các công cụ lập trình sẽ ngày càng thông minh, đảm nhiệm nhiều tác vụ lặp lại như viết mã mẫu, kiểm thử và tối ưu hóa. Lập trình viên sẽ không chỉ viết code mà còn thiết kế hệ thống, định hướng kiến trúc phần mềm và điều phối hoạt động giữa các công cụ AI.

Bổ sung cho nhận định này, nghiên cứu The Future of Software Engineering in an AI-Driven World (2024) chỉ ra rằng: AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, còn lập trình viên sẽ tập trung hơn vào tư duy thiết kế, sáng tạo giải pháp và đảm bảo chất lượng phần mềm.

Trong bối cảnh này, kỹ năng của lập trình viên tương lai sẽ mở rộng ra ngoài phạm vi kỹ thuật thuần túy. Họ cần hiểu sâu về dữ liệu, mô hình AI, bảo mật và đạo đức công nghệ, đồng thời biết phối hợp với hệ thống tự động để đạt hiệu suất cao hơn.

Lập trình viên trong kỷ nguyên mới sẽ định hình cách công nghệ vận hành, đảm bảo hệ thống AI hoạt động đúng mục đích và phục vụ con người một cách hiệu quả, minh bạch.

Những khó khăn khi tham gia ngành lập trình

Nhiều người mới bắt đầu dễ gặp trở ngại khi bước chân vào con đường lập trình, không phải vì thiếu năng lực, mà bởi đặc thù phức tạp và tốc độ thay đổi nhanh chóng của ngành công nghệ.

Tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề

Lập trình là quá trình giải quyết vấn đề bằng tư duy có cấu trúc. Người học phải biết cách phân tích yêu cầu, chia nhỏ vấn đề, dự đoán lỗi và xử lý chúng một cách hiệu quả. Thiếu nền tảng tư duy logic thường khiến người mới cảm thấy “rối”, không hiểu cách chương trình hoạt động và nhanh chóng bỏ cuộc.

Khối lượng kiến thức lớn, thay đổi liên tục

Công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt: ngôn ngữ, framework, công cụ mới ra đời mỗi năm, khiến lập trình viên phải liên tục học hỏi để không bị tụt lại. Việc theo kịp xu hướng đòi hỏi bạn phải học suốt đời (lifelong learning),  đây chính là một trong những thử thách lớn nhất của nghề lập trình.

Rào cản ngôn ngữ và cú pháp

Mỗi ngôn ngữ lập trình đều có cú pháp, quy tắc và cách tư duy riêng. Vì vậy, người mới thường gặp khó khi ghi nhớ cú pháp, hiểu lỗi biên dịch hoặc viết code mà không biết vì sao chương trình không chạy. Giai đoạn đầu này đòi hỏi người mới cần kiên nhẫn và luyện tập liên tục.

Áp lực công việc và kỹ năng mềm

Lập trình viên không chỉ làm việc một mình trước máy tính, mà còn phải làm việc nhóm, giao tiếp với khách hàng và cộng tác với bộ phận khác. Áp lực từ deadline, bug, hoặc yêu cầu thay đổi liên tục khiến lập trình viên dễ căng thẳng nếu không biết cân bằng thời gian và quản lý công việc.

Dễ nản nếu thiếu định hướng

Một trong những sai lầm phổ biến của người mới là học mà không có mục tiêu rõ ràng, không biết nên học gì, theo hướng nào hoặc học vì trào lưu. Điều này dẫn đến việc bỏ cuộc sớm vì lập trình là lĩnh vực đòi hỏi người học phải có lộ trình rõ ràng và động lực dài hạn, bởi kết quả không đến ngay lập tức.

Những câu hỏi thường gặp về lập trình

Bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về lập trình là gì và cách trở thành một lập trình viên giỏi. Lập trình tuy là công việc “hot” hiện nay nhưng lại đi kèm không ít khó khăn và thử thách. Miko Tech chúc bạn thành công trên con đường trở thành lập trình viên nhé!

Ý Nhi

Ý Nhi tốt nghiệp Đại học Kinh tế TP.HCM và có hơn 2 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sáng tạo nội dung. Trong quá trình làm việc, Ý Nhi có kinh nghiệm sáng tạo nội dung trong nhiều lĩnh vực như công nghệ, thể thao điện tử, marketing, SEO,…

mikotech.vn